توزیع عادلانه خدمت با شبکه بهداشت

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ پای صحبت پدران و مادران سالخورده که بنشینی، هر کدام از وضعیت نامطلوب بهداشتی قبل از انقلاب خاطره‌های تلخی دارند. آن‌ها از فوت یک پنجم نوزادان و فوت ۴ مادر از هر صد مادری می‌گویند که به علت از کمبود شدید امکانات بهداشتی سر زایمان از دنیا می‌رفتند؛ از کمبود پزشک یا پزشکان هندی می‌گویند که زبان مردم را نمی‌دانستند و نمی‌توانستند نسخه مفیدی برای درمان مردم بپیچند.

با پیروزی انقلاب اسلامی، بهبود وضع سلامت جامعه، اولویت پزشکانی شد که ایده‌هایی عدالت محوری برای ارائه گسترده خدمات سلامت در سر داشتند، اما تا پیش از آن زمینه اجرایش فراهم نبود.

«حسین ملک افضلی» از پایه گذاران شبکه بهداشت در ایران، شبکه سلامت را مدیون انقلاب می‌داند و گفت: اواسط دهه ۵۰ یک تجربه کوچکی در یکی از روستا‌های آذربایجان غربی انجام شده بود و نتایج مثبتی از جمله کاهش مرگ و میر نوزادان و مادران و کاهش بیماری‌های واگیر مشاهده شد بعد از انقلاب به این فکرکردیم که نوع بیماری‌ها در روستا‌ها از جنس مواردی است که لازم نیست یک پزشک ۱۸ سال درس خوانده برای درمانش به آنجا برود، زیرا بسیار پر هزینه است، اما می‌توان مواردی مثل ضد عفونی آب، واکسیناسیون و زایمان صحیح و بهداشت مادر و کودک را به افرادی با سواد کمتر یاد داد تا آن‌ها این کار‌های بهداشتی را به مردم آموزش دهند.

اکنون ۱۹ هزار خانه بهداشت در سراسر کشور وجود دارد، مراکزی برای صیانت از سلامت همه مردم آن منطقه با خدماتی رایگان به مدد خدمات نیروی بومی آموزش دیده‌ای به نام بهورز؛ عنوانی ایرانی برای ارائه خدمات پایه سلامت که در همه جهان فقط به این نام شناخته می‌شود.

از عمده‌ترین خدماتی که بهورزان در خانه‌های بهداشت ارائه می‌دهند می‌توان به آموزش مادران، آموزش پیشگیری از بیماری‌های واگیر، واکسیناسیون و مراقبت از مادر و کودک اشاره کرد که اکنون این آموزش‌ها و خدمات بسیار گسترده‌تر شده است.

با گسترش پایگاه‌های سلامت بین سال‌های ۶۳ تا ۷۰ نتایج خیره کننده‌ای حاصل شد؛ شاخص مرگ و میر مادران که روی ۲۵۰ در هر ۱۰۰ هزار نفر بود بعد از تشکیل خانه‌های بهداشت به ۱۵ نفر در هر صد هزار نفر رسید. شاخص مرگ و میر نوزادان از ۲۰۰ در هزار نفر به ۱۲ در هر هزار نفر رسید؛ همچنین شاخص امید به زندگی هم که روی ۵۵ سال بود با کاهش مرگ و میر مادران و نوزادان اکنون به ۲/۷۶ سال رسیده است و باز هم بهبود روزافزون دارد.

«علیرضا مرندی» وزیر بهداشت وقت و رئیس فرهنگستان علوم پزشکی می‌گوید: شاخص‌های سلامت که در روستا‌ها اسف بار بود به مدد اجرای این طرح از شهر‌ها نیز بهتر شد.

اما درست از نقطه اوج گیری شبکه بهداشت، منشا این اتفاقات مثبت یعنی همین پایگاه‌های کوچک، اما مهم، به آن کم توجهی شد؛ موضوعی که رهبر انقلاب نیز با اشاره به نقش پیشگیرانه آن، خواستار ادامه و تکمیل این شبکه شدند.

ایشان در جمع پرستاران و خانواده شهدای مدافع سلامت با تاکید بر این گزاره که «پیشگیری بهتر از درمان است» گفتند: درمان لازم است، اما به پیشگیری بی اعتنایی نکنیم لازمه اش این است که این شبکه بهداشت را که طی سال‌های دهه شصت تا هفتاد ثمرات خوبی داشت، تقویت کنیم اکنون هست، اما ضعیف است باید بازسازی کنیم.

«علیرضا مرندی» نیز با اشاره به بررسی‌های انجام شده و مطالعات اروپایی تاکید می‌کند: ۹۶ درصد شاخص‌های سلامت در همین مراکز بهداشت محقق می‌شود و فقط ۴ درصد را بیمارستان‌های آنچنانی و دارو‌های پیشرفته تامین می‌کنند.

موفقیت شبکه مویرگی بهداشت یادآور می‌شود که همچنان باید از این تجربه آزمون پس داده، بهره برد و رویکرد‌های پیشگیرانه را تقویت کرد.