گزارش مکتوب / گیاهان ثروت آفرین

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مرکز کرمان،در دامنه ارتفاعات متعدد استان کرمان،این روزها محصول خوش عطر و البته معروفی برداشت می‌شود به نام "زیره" که زبانزد همه است.

به منطقه خوش آب و هوای "سیرچ" در نزدیکی کرمان که می‌رویم رایحه دل انگیز این گیاه همه جا را پرکرده و برخی در حال برداشت دانه های ریز " زیره " هستند.

ملایی که از صبح علی الطلوع مشغول است و حدود سه کیلو زیره جمع‌آوری کرده می‌گوید:اواخر برداشت این محصول است و کسانی که به این کار روی آورده اند باید صبر و حوصله داشته باشند زیرا چیدن آن وقت زیادی می خواهد.

به خانه اش که می‌رویم صدای قل قل چند دیگ کوچک که به آرامی در حال جوشیدن است به گوش می رسد، بطری هایی که در اطراف دیده می‌شود همگی پر از عرق زیره است که برای فروش بسته بندی شده اند.

خانم مولایی که پا به پای شوهش کار می کند می‌گوید: سه ماه اول سال به علت وجود انواع گیاهانی که به یکباره می رویند ، زمان مناسبی برای کسب و کار است و اگر کسی زرنگ باشد و پای کار ؛ در همین سه ماه بین ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان کاسب است ،اما جوانان این روزها کمتر اهل کار هستند.

راست می‌گوید، دست سخاوت طبیعت همه جا را در بر گرفته و تا چشم کار میکند دشت پر است از گیاهان خود روی مفید و ارزشمند ؛ اما کجاست بهره برداری که برداشت کند؟ .

گُوار

یک ماه پیش که به شهر نمونه اقتصاد مقاومتی کشور یعنی قلعه‌گنج رفته بودم در آنجا نیز طرح توسعه کشت گیاهان دارویی "گَوار" در راستای توانمند سازی جوامع محلی در حال اجرا بود و کشاورزان گلهای بوته های این گیاه را برداشت می کردند.

رافعی کشاورزی که به کشت این نوع گیاه روی آورده است می گوید:با آموزشهایی که فرا گرفته ، ۱۰ هکتار گوار کاشته و برای برداشت و جداسازی آن نیز از دستگاه مکانیزه استفاده می‌کند.

از او پرسیدم که با این محصول چه می‌کند و خواصش چیست ؟جواب می‌دهد: تمام آن را یک شرکت از تهران برای محصولات آرایشی خود خریداری می کند و البته پول خوبی هم به ما پرداخت می‌شود.

گلزار و لاله زار
این موقع از سال بخش کوهستانی لاله زار معطر تر از همیشه است ، و ذکر صلوات است که مرتب به گوش میرسد ، هر روز صبح پیش از طلوع خورشید مردم با سبد‌هایی که در دست دارند، "گل محمدی " می چینند .

آقای سهرابی هم که چند هکتار گل محمدی کاشته و کارخانه گلاب گیری دارد می‌گوید : هر هکتار گل محمدی حدود ۴۵ میلیون تومان درآمدزایی دارد و البته گیاه سازگاری هم هست و نیاز چندانی به آب ندارد.

او می‌گوید: تمام گل های این منطقه به کارخانه آورده می شود ، بخشی از آن ها صرف تولید عرقیجات ؛ و بخشی بصورت اِسانس روانه خارج از کشور می شود .

دُر دانه های با ارزش

کشت گیاهان دارویی از با ارزش ترین نوع کشت و کار در دنیاست.

کشور ایران نیز از مستعدترین کشورها در پرورش گیاهان دارویی است این را آقای لطفی کارشناسی منابع طبیعی می گوید.

او با اشاره به اینکه در کشور ما ۸ هزار گونه انواع گیاه یافت می‌شود که ۲۳۰۰ نوع آن جزء گیاهان دارویی است یاداور می شود ، متکی بودن ده ها سال اقتصاد ایران بر درآمدهای نفت و تاثیرات مخرب آن بر اقتصاد تک محصولی موجب شده که بخش‌های دیگر اقتصاد و مزیت‌های آن رشد نکند وگیاهان دارویی یکی از این موارد است .

آقای لطفی تاکید می‌کند : تجارت جهانی گیاهان دارویی در حال حاضر به ۱۲۴ میلیارد دلاردر سال می رسد و تا سال ۲۰۵۰ طبق گفته کارشناسان به ۵ تریلیون دلار خواهد رسید و کشورهای چین ، هند ، کانادا ، آلمان و آمریکا بزرگترین صادر کنندگان این نوع محصول هستند.

جایگاه ایران
اینکه اقتصاد گیاهان دارویی کشور ما چه جایگاهی در دنیا دارد؛ اسدی استاد دانشگاه می‌گوید: سهم ما زیر یک درصد است و تا کنون بخش بسیار اندکی از ظرفیت بزرگ کشور به فعلیت رسیده است.

آقای اسدی اضافه می کند : اگر حداقلِ شرایط برای آموزش ، کشت ، فرآوری ، بسته بندی ، تجاری سازی و صادرات گیاهان دارویی فراهم شود ، تحول بزرگی در این حوزه ایجاد خواهد شد.

فرآوری ‌

متاسفانه خام فروشی در این بخش از اقتصاد همچنان با قدرت ادامه دارد چرا که صنعت گیاهان دارویی ما توسعه پیدا نکرده است.

آقای مددی کارشناس است و مثال خوبی می زند ؛ او می‌گوید : آلمان تقریباً سردسیر است اما با علم و دانش روز توانسته جزو چند کشور اول دنیا در صادرات گیاهان دارویی باشد ؛ اما ما برغم تنوع اقلیمی و رویشگاه های بزرگ طبیعی متأسفانه در این خصوص درجا زده ایم .

شرکت های دانش بنیان
یکی از راه‌های توسعه صنعت گیاهان دارویی در کشور ، تشکیل شرکت های دانش بنیان و جذب نخبگان جوان و با انگیزه است.

حسینی مدیرکل صمت استان به ۲۲ شرکت مرتبط با گیاهان دارویی در استان اشاره می‌کند و می‌گوید: برخی از آنها خوب رشد کرده‌اند و با ایجاد مراکز پژوهشی و تحقیقاتی حتی صادراتی هم داشته اند اما محدود است.

او یادآور می شود : برخی گیاهان ما سابقه خوب و درخشانی در دنیا دارند اما با ضعف صنعت بِرند سازی و رشد نکردن در این زمینه ، این نقص ضربه های بزرگی به ما زده و دیگر کشورها کالای ما را با نام تجاری خودشان می فروشند و سود چند برابری دارند.

ناشناخته ها
اگرچه برخی در کارگاه‌های کوچک خانگی و سنتی همواره در گوشه گوشه کشور و استان کرمان انواع عرقیجات گیاهی تولید میشود و به فروش میرسد اما بسیاری از گیاهان نیز ناشناخته مانده و مردم از ارزش آنها آگاه نیستند.

در این زمینه که با آقای حسنی استاد دانشگاه صحبت می کنم می‌گوید: این گیاهان شاید صدها سال به صورت خودرو رشد کرده و بدون هیچ بهره‌ای خشک می شوند و از دست می روند.

او می‌گوید:ازدهها مصداق این مورد ،گیاه"مورگینا"است،این گیاه خواص دارویی و بهداشتی بسیار بالایی دارد و البته درآمدزایی زیاد در دنیا دارد ، اما گرچه در ایران فراوان میروید اما بلا استفاده است ، بطوریکه حتی در برخی مناطق به علت چرای زیاد دام ، کشتگاه آن در حال نابود شدن است.

حالا که رویکرد استراتژیک کشور بر پایه "اقتصاد مقاومتی " تعریف و طراحی شده است و تاکید مقام معظم رهبری نیز همواره پیرامون اهمیت رشد اقتصاد کشور است ؛ باید دید آیا بالاخره میتوانیم از ثروتی که طبیعت به ما مجانی داده بهره ببریم یا خیر؟ ، گیاهانی که عمر کوتاهی دارند و برای ثروت شدن همت می طلبند و چابکی.