دستان شهر، پُر از طلای کثیف

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز ایلام؛ دامنِ عروس زاگرس، بوی تعفن گرفته است و چهره‌ی زیبایش زیر انبوهی از زباله‌های رها شده و سرگردان، زشت و نازیبا به نظر می‌رسد و این در حالی ست که دستان شهر، پر از این طلای کثیفی ست که نه طلا بودنش را باور کرده ایم و از آن استفاده‌ی بهینه می‌کنیم و نه محل مناسبی برای دفن و دفع آن داریم. موضوعی که چالش‌های متفاوتی را در این خصوص به وجود آورده و مردم را با مشکلات جدی روبه رو کرده است.

سطل زباله‌ای به وسعت کوچه و خیابان‌ها تا پیش از احداث بلدیه

تا پیش از تأسیس بلدیه (شهرداری) در سال ۱۲۸۶ حمل زباله شهری هنوز به یکی از وظایف حکومت تبدیل نشده بود و معابر با کثیفی و آلودگی شدید مواجه بودند. اما با تأسیس بلدیه نظافت شهر و جمع‌آوری زباله به یکی از وظایف اصلی این نهاد تبدیل شد. در زمان پهلوی جمع آوری زباله به صورت دستی انجام می‌شد. در سال ۱۳۰۲به تدریج کامیون‌ها نیز وارد ناوگان حمل زباله شدند و در حالی که بازیافت صنعتی در ایران سابقه‌ای ۶۰ ساله دارد، استان ایلام هنوز کارخانه بازیافت پسماند ندارد؛ موضوعی که موجب بروز مشکلات زیست محیطی شده است.

تولید زباله در ایلام، بالاتر از میانگین کشوری

براساس آمار‌ها روزانه بیش از ۶۰۰ تن زباله در مناطق شهری و روستایی استان ایلام تولید می‌شود که افزون بر ۲ تن از این میزان، مربوط به زباله‌های بیمارستانی است و دفع غیراصولی این میزان زباله، سلامت طبیعت بکر ایلام و مردم آن را با تهدیدی جدی مواجه کرده است.
به گفته‌ی کارشناسان مسائل زیستی محیطی، ۸۰ درصدِ زباله‌های تولید شده در استان به صورت غیربهداشتی و غیراصولی دفع می‌شود و تنها سه درصد از این میزان در ایلام بازیافت می‌شود.
طبق اعلام کارشناسان سرانه تولید زباله کشور در شبانه روز ۶۰۰ گرم است در حالی که این میزان در ایلام با ۸۰۰ گرم بالاتر از میانگین کشوری است.

تبدیلِ طبیعت به سطل زباله‌ای بزرگ

(مجید- ک) یکی از اهالی روستای هفت چشمه ایلام است که در نزدیکی ورودی شهر مغازه دارد، او می‌گوید: ریختن زباله در این محدوده، هم چهره‌ی نازیبایی به ورودی شهر ایلام می‌دهد و هم محلی برای رشد انواع میکروب‌ها و حشرات و موجودات موذی می‌شود و باعث یجاد مزاحمت برای مردم این روستا می‌شود.
(سکینه- الف) هم با ناراحتی از این معضل می‌گوید: آتش زدن زباله‌ها هم باعث به وجود آمدن دودی غلیظ و بوی بسیار بدی می‌شود که زندگی را برایمان دشوار کرده است.
گفتنی ست روستای بهمن آباد چوار نیز با مشکلات مشابهی مواجه بود.
یک خانم حدود ۴۷ ساله می‌گوید: صبح‌ها با بوی دود زباله از خواب بیدار می‌شویم.
پسر ۱۴ ساله‌ای هم گفت: پارسال حشره سالک دستم را نیش زد و درد و رنج زیادی را تحمل کردم.
بنابر اظهارات کارشناسان حوزه سلامت، آتش زدن زباله‌ها باعث آزاد شدن گاز‌هایی می‌شود که سرطان زا و خطرناک است.
به زعم یکی از کارشناسان مسائل زیستی محیطی در ایلام، حجم تولید پسماند رها شده در طبیعت و اطراف شهر‌ها و روستا‌های استان بسیار بالاست و حتی گاهی شاهد آتش زدن این پسماند هستیم که آلودگی‌ها را چند برابر می‌کند.
کریمی افزود: هیچ یک از روش‌های نوین برای مدیریت پسماند شامل تفکیک، دفن اصولی، استفاده از خودرو‌های مخصوص زباله و … در استان استفاده نمی‌شود.
این کارشناس مسائل محیط زیست یادآور شد: در کنار جاده‌های روستایی استان ایلام جایگاه مخصوصی برای دفع اصولی زباله مشاهده نمی‌شود و همین عامل تهدید بزرگی برای سلامتی مردم و محیط زیست و گونه‌های جانوری و گیاهی است.
مدیرکل محیط زیست استان هم با بیان این که در ایلام، حجم تولید پسماند بالا ست؛ اما مدیریت صحیح، اصولی و بهداشتی در خصوص دفع آن وجود ندارد؛ افزود: شهرداری‌ها باید با استفاده از روش‌های نوین مدیریت پسماند و استفاده از خودرو‌های مخصوص حمل زباله و پیگیری ایجاد کارخانه کمپوست در استان و نیز اجرای برنامه تفکیک از مبدأ، شرایط مدیریت پسماند‌ها را بهبود ببخشند.

دفع غیر بهداشتی پسماند‌های عفونی و پزشکی

یکی دیگری مخاطرات موجود در این زمینه، دفع غیر اصولی پسماند‌های عفونی یا پزشکی است که سلامت جامعه را تهدید می‌کند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست ایلام تصریح کرد: پسماند‌های عفونی تولید شده در بیمارستان‌ها باید از محل تولید، ابتدا خطرزدایی شود و سپس بر اساس قانون مدیریت پسماندها، تمامی مراکز تولید زباله‌های عفونی از جمله بیمارستان‌ها ملزم به نصب و راه اندازی دستگاه‌های بی خطر در محل مراکز خود شوند.

فعالیت ۷۰ سایت دفن زباله غیر مجاز در ایلام

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همچنین به فعالیت ۷۰ سایت دفن زباله غیرمجاز در ایلام اشاره کرد و افزود: میزان تولید پسماند‌های عفونی استان ایلام ۲۰۰ تن است و با توجه به اینکه پسماند و پساب‌های بیمارستانی و مراکز درمانی به ویژه پسماند‌های عفونی خطرآفرین هستند، باید همه این مراکز به دستگاه‌های بی خطرساز مجهز شوند.

آلودگی خاک و منابع آب‌های زیرزمینی سطحی

ورود زباله به سرچشمه‌های آب‌های شهری موجب شده تا مردم رنج آب آوردن ازچشمه‌های طبیعی در دل کوه‌ها را به جان بخرند که این امر نیز خود، یکی از تهدید کننده‌های سلامت محسوب می‌شود.
(رحمان- پ) با ۶۵ سال سن دبه‌های ریز و درشت را از آب چشمه‌ای در منطقه‌ی (تخت خان) پر میکند و داخل جعبه ماشینش می‌گذارد، او می‌گوید: سال هاست که آب آشامیدنی امان را از چشمه‌ها می‌برم.
دیگری می‌گوید: توان خرید آب معدنی نداریم و با یه بارندگی ساده آب گل آلود می‌شود و قابل استفاده نیست.
اما در حالی که کارشناسان استفاده از آب چشمه‌ها را هم به علت وجود زالو و بروز بیماری‌های گوارشی خطرناک می‌دانند، از سوی دیگر سرازیر شدن شیرابه‌ی زباله‌ی شهری در محدوده‌ی آب سد چم گردلان ایلام که از منابع اصلی آب شرب ایلام است نیز مخاطراتی را به دنبال دارد.
سعیدی جم، دکترای خاک و پی و عمران، مکان فعلی دفع پسماند در محلی نامناسب و در جنوب غربی شهر ایلام (منطقه هردراز) با روش غیر اصولی دفن زباله و نیز با توجه به شیب منطقه که به طرف سد آب شرب ایلام است و نیز هرازگاهی سوزاندن زباله ها، موجب آلودگی منابع حیاتی از قبیل هوا، آب، خاک و... شده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تصریح کرد: با توجه به بودجه‌ای که دولت در اختیار شهرداران قرار داده است باید به موازات کار‌های عمرانی، مدیریت پسماند‌ها را نیز انجام دهند.

لزوم برخورد با قانون‌شکنان

کرمی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری ایلام گفت: برای مدیریت نخاله‌های ساختمانی باید کمیته‌ای تشکیل شود تا نسبت به پاکسازی ورودی‌ها و نقاط آسیب‌دیده شهر ایلام اقدام کنند.
وی افزود: پس از پاک‌سازی نقاط مشخص‌شده در صورت تخلف قانون‌شکنان، اقدامات قضایی صورت خواهد گرفت.

اما تکلیف جایگاه زباله‌های سرگردان چه خواهد شد؟!

بنابر اعلام مدیرکل محیط زیست استان، جایگاه زباله‌های شهر ایلام با توجه به ارزیابی‌های صورت گرفته باید به بخش صالح آباد منتقل شود.

لزوم ورود بخش خصوصی

معاون استاندار می‌گوید: سرمایه‌گذاران بخش‌خصوصی باید به احداث کارخانه‌های بازیافت زباله ورود کنند تا هم پسماند‌ها به چرخه تولید و مصرف مجدد برگردند و هم منبعی برای درآمد و اشتغالزایی در این حوزه ایجاد شود.
کرمی اظهار می‌کند: در این زمینه دستگاه‌های متولی همچون محیط زیست، منابع طبیعی و شهرداری هم باید با متقاضیان احداث کارخانه بازیافت همکاری کنند.

قول مساعد شهردار برای حمایت از بخش خصوصی

شهردار ایلام گفت: مطالعاتی در زمینه بازیافت و بهره‌برداری از زباله انجام شده است و از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی برای بازیافت و تفکیک زباله حمایت می‌شود.
صادقیان افزود: به منظور ایجاد کارخانه بازیافت زباله ۲۳ هکتار زمین در نظر گرفته شده تا بتوان از زباله‌ها نهایت استفاده را در تولید کمپوست، کالا‌های پلاستیکی و... برد.
شهردار ایلام تصریح کرد: اجرای طرح بازیافت زباله علاوه بر حفظ سلامت شهر و استفاده مجدد از بسیاری از مواد قابل بازیافت، باعث ایجاد اشتغال پایدار برای شماری از افراد جویای کار هم می‌شود.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری ایلام هم گفت: کارخانه بازیافت و پردازش پسماند در محدوده سه راه جندالله صالح آباد احداث و راه اندازی خواهد شد.
قربانی در ادامه از خرید دستگاه بازیافت نخاله‌های ساختمانی به منظور رفع معظلات پسماند‌های عمرانی و ساختمانی با اعتباری بیش از ۲ میلیارد تومان در شهر ایلام خبر داد؛ و بازار سکه‌ی طلای کثیف...

و، اما زباله هم مانند بسیاری از بخش‌های دیگر صاحب اقتصاد شده است. در سال‌های نه چندان دور خلاصی از شر زباله‌های شهری و صنعتی به یک معضل زیست محیطی برای کشور‌ها تبدیل شده بود، ولی اکنون همین زباله‌ها در خدمت رشد و توسعه کشور‌ها قرار گرفته و سالانه میلیارد‌ها دلار ارزش افزوده برای اقتصاد جهان خلق می‌کند. براساس تازه‌ترین آمار‌های اعلام شده سالانه در جهان حدود ۲ میلیارد تن زباله صنعتی و شهری تولید می‌شود که ارزش بازار آن از مرحله جمع آوری تا بازیافت، به ۵۰۰ میلیارد دلار می‌رسد.
یک دکترای علوم اقتصادی با بیان این که براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۱۸ سرانه تولید جهانی زباله در هر روز برابر با ۳۰۰ گرم است، افزود: این رقم برای ایرانی‌ها به بیش از ۷۱۰ گرم، یعنی ۲.۵ برابر متوسط جهانی است.
علی حیات نیا افزود: ارزش افزوده بازیافت زباله به اندازه‌ای است که ۱۵ درصد تولید ناخالص داخلی برخی کشور‌های صنعتی را شامل می‌شود.
وی تشریح کرد: بر اساس اعلام رسمی سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور روزانه ۵۸ هزار تن زباله در شهر‌ها و روستا‌های کشور تولید می‌شود که ۷۵ درصد از آن دفن می‌شود. اما دفن غیربهداشتی این حجم از زباله باعث شده است تا نه تنها به ثروت تبدیل نشود بلکه سالانه ۵۰ هزار میلیارد تومان نیز به محیط زیست خسارت وارد شود.
این کارشناس علوم اقتصادی تاکید کرد: روزانه بیش از ۵۸ هزار تن و سالانه بیش از ۲۱ میلیون تن زباله در ایران تولید می‌شود که ارزش تقریبی هر تن زباله ۴۰۰ هزار تومان است.
وی اظهار کرد: این در حالی ست که کشور‌هایی مانند چین علاوه بر تبدیل زباله‌های داخلی کشور خود به ثروت اقدام به خرید زباله از کشور‌های دیگر نیز می‌کنند و طبق برخی آمار منتشرشده، ارزش بازیافت زباله در چین ۴۰ میلیارد دلار است و در منطقه زباله‌های الکترونیکی چین ۲۰ تن طلا در سال از لوازم الکترونیکی قدیمی استخراج می‌کرد که این میزان تقریبا برابر با ۱۰ درصد از استخراج طلا از معادن امریکا است.
وی میزان تولید زباله در ایلام را نیز قابل ملاحظه شمرد و افزود: توجه به بازیافت زباله در استان کم برخوردار ایلام با توجه به آمار بالای تولید آن در استان و حتی بالاتر از میانگین کشوری، می‌تواند به رونق اقتصادی در این منطقه کمک شایان توجهی کند.

هنر تبدیل زباله به ثروت، می‌تواند به رونق سفره‌های مردم کم برخوردار ایلام که در بن بست جغرافیایی قرار دارند، کمک چشمگیری کند؛ موضوعی که با توجه به بسته شدن گاه و بیگاه مرز مهران و رکود فعالیت‌های تجاری و اقتصادی در منطقه، فرصت امیدبخشی را برای مردم ایجاد کند.