برکناری جان بولتون

دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا روز سه شنبه جان بولتون مشاور امنیت ملی خود را برکنار و اعلام کرد اختلاف نظرهای قابل توجهی با او در ارتباط با موضوع ایران, افغانستان و همچنین دیگر چالش های جهانی دارد.
در همین حال هوگان گیدلی سخنگوی کاخ سفید اعلام کرد چارلز کوپرمن که معاون مشاور امنیت ملی و از مقامات سابق در دولت ریگان و مدیر اجرایی پیمانکاری دفاعی است, به عنوان سرپرست مشاور امنیت ملی منصوب خواهد شد. او گفت: "حقیقت این است که رئیس جمهور آمریکا شب گذشته خواستار استعفای جان بولتون شد. این اتفاق امروز رخ داد. اولویت ها و سیاست های جان بولتون در راستای اولویت های رئیس جمهور آمریکا قرار ندارد و هر رئیس جمهوری حق دارد فردی را در این سمت قرار دهد که بتواند دستورالعمل هایش را اجرایی نماید. این روند دیگر قابل تحمل نبود. بنابراین رئیس جمهور این تغییر را انجام داد."
بولتون ماه مارس سال 2018 پس از برکناری ژنرال اچ آر مک مستر و تحت فشار جمهوری خواهان به عنوان مشاور امنیت ملی کاخ سفید منصوب شد.
جمهوری خواهان وقتی با شخصیت و سیاست‌های ملوّن ترامپ در حوزه خارجی روبرو شدند جان بولتون را گزینه‌ای مناسب برای بازگشت ثبات به این حوزه قلمداد کردند.
اما ظاهرا موثر نبودن عملکرد وی سبب شده وی کنار گذاشته شود.
سناتور باب منندز امروز در مصاحبه با شبکه تلویزیونی سی ان ان گفت: بولتون به خاطر بی اثر بودن در بخش سیاست خارجی و امنیت ملی برکنار شد. منندز گفت: ما شاهد وضع دشواری در رابطه با سیاست خارجی و امنیت ملی خود هستیم. ما همچنین شرایط دشواری با متحدان و شرکای خود داریم. این بی اثر بودن همچنین پیامی را برای دشمنان ما به همراه دارد... ما به یک مشاور امنیت ملی نیاز داریم تا با توجه به واقعیت ها گزینه های پیش رو را در لحظات حساس ارائه کند."
برخی صاحب نظران درباره اختلافات ترامپ و جان بولتون اعتقاد دیگری دارند. ویلیام لورنس استاد روابط بین الملل و مسئول دیپلماتیک سابق در وزارت امور خارجه آمریکا در گفتگو با شبکه تلویزیونی الجزیره خبر داد: "رئیس جمهور آمریکا بیشتر از اینکه به دنبال مذاکره و حل و فصل واقعی مشکلات با ایران باشد, به دنبال برگزاری نشست های باشکوه است و نقطه اختلاف او با بولتون در مورد ایران نیز همین بود."
ظاهرا هدف ترامپ از برگزاری نشست‌های باشکوه اما بی حاصل نیز بهره برداری انتخاباتی از آن در شرایط کنونی است.
اما بی ثباتی به سیاست خارجه آمریکا پس از کناره‌گیری بولتون سناتور منندز را نگران کرده است. وی می‌گوید: "باید به رئیس جمهور بگوییم که ایده های شما برای امنیت ملی و سیاست خارجی ما وحشتناک هستند. این یکی از چالش های این دولت است.من معتقدم که کنگره و همچنین کمیته های سیاست خارجی سنا و مجلس نمایندگان و کمیته اطلاعاتی و کمیته خدمات مسلح باید بر اساس بند شماره یک اختیارات خود سیاست های شفافی را در پیش بگیرند تا خطرات ناشی از اقدامات دولت کاهش یابد."
درباره پیامد‌های کناره گیری جان بولتون بر سیاست خارجه آمریکا گفته می‌شود بولتون در رابطه با موضوعات نظامی بسیار تندرو و جنگ طلب است. او درباره تغییر رژیم در ایران و کره شمالی صحبت کرده بود. او مخالف خروج نیروهای آمریکایی از سوریه بود. ترامپ خواهان خروج نیروها بود. در روزهای اخیر ترامپ می خواست که طالبان را برای مذاکرات صلح به کمپ دیوید بیاورد اما جان بولتون ضد این موضوع بود. بر اساس این واقعیت‌ها برخی معتقدند که در آینده شاهد تغییر در سیاست خارجه آمریکا خواهیم بود. اما ممکن است مجددا شاهد تلوّن در سیاست خارجه آمریکا و یا حتی پیام‌هایی درباره فرصت قلمداد شدن این تحول برای جمهوری اسلامی ایران، کره شمالی و ونزوئلا باشیم اما در واقع سیاست خارجی آمریکا تغییری نخواهد کرد.
در مورد جمهوری اسلامی ایران، تلاش دولت دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا برای قانع کردن دیگر کشورها برای افزایش فشار بر تهران و مطرح کردن اتهامات درباره فریبکاری و غیرقابل اعتماد بودن ایران می‌تواند بیانگر این مطلب باشد. مایک پمپئو وزیر امور خارجه آمریکا روز سه شنبه اعلام کرد ایران با خودداری از همکاری کامل با آژانس بین المللی انرژی اتمی, تلاش می کند جهان را فریب دهد.
با این حال این مطلب دو هفته قبل از برگزاری نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل و در بحبوحه تلاش های فرانسه برای قانع کردن رئیس جمهور ایران برای دیدار با ترامپ در این نشست بیان می‌شود. شاید این فشار‌ها و اتهامات برای مجبور کردن تهران به نشستن پشت میز مذاکره باشد.
نباید از یاد ببریم که آمریکا - حتی دولت ترامپ- و اتحادیه اروپا معتقدند با برجام یک گام از سه گام برای مهار کردن ایران برداشته شده و ترامپ قصد دارد دو گام دیگر - در زمینه مهار کردن فعالیت‌های موشکی و سیاست‌های منطقه‌ای ایران - بردارد؛ نه اینکه مجددا یک گام به عقب برگردند. بنابراین نباید از اهمیت حفظ برجام برای آمریکا - حتی دولت ترامپ - غفلت کرد؛ هرچند تنها راه پیش روی دولت ترامپ بازگشت به برجام است. 

------------------------------------------------------------------------------
عبدالرضا خلیلی