لزوم برخورداری ایران از منافع برجام

به گزارش شبکه تلویزیونی سی ان ان، فرید زکریا صاحب نظر آمریکایی در حوزه روابط بین الملل و تهیه کننده سری برنامه های جی پی اس برای این شبکه درباره سیاست های آمریکا درخصوص ایران گفت: می خواهیم درباره ایران و آینده توافقنامه هسته ای (برجام ) صحبت کنیم. در این خصوص می خواهیم با یکی از مذاکره کنندگان ارشد آمریکایی در رسیدن به این توافقنامه صحبت کنیم. او ارنست مونیز است. او به این علت به مذاکرات اضافه شد که در آن زمان وزیر انرژی آمریکا بود و فیزیکدان هسته ای است. او زمانی رئیس بخش فیزیک دانشگاه ام آی تی (معتبرترین دانشگاه فنی آمریکا) بود.

 

مجری سی ان ان افزود: به نظر می رسد که ایران به نوعی درگیر نقض مرحله به مرحله توافقنامه (برجام) شده است. ایران نه تنها درگیر نقض این توافقنامه شده است بلکه به سمت باطل کردن این توافقنامه می رود و می خواهد با اقداماتش نشان دهد کارهایی را انجام می دهد که براساس این توافقنامه مجاز است. هدف ایران از این گام های کوچکی که برمی دارد چیست؟

 

ارنست مونیز در پاسخ گفت: همانطور که شما اشاره کردید بی تردید هیچ شاهد و مدرکی نشان داده نمی شود دال بر اینکه ایران به دنبال سلاح هسته ای باشد و ایران هیچ نشانه ای در این خصوص هم نشان نمی دهد. ایران می گوید که پس از خروج ایالات متحده (از برجام)، از منافع توافقنامه (برجام) بهره مند نشده است. آمریکا پس از این کارش به تشدید بسیار قابل توجه اقداماتی مبادرت کرد که از آن با عنوان تحریم های ثانویه یاد می شود.

 

این کار سبب کاهش شدید درامدهای نفتی ایران شد. در نتیجه، ایران با اقدامات اخیرش می خواهد پیامی را به گونه ای بسیار بسیار روشن منتقل کند که به نظر من، این پیام به صورت خاص برای اروپایی ها است مبنی بر اینکه لازم است برای منافع اقتصادی که ایران از آن محروم شده است، راه حلی پیدا شود. ایران همچنان به تشدید اقداماتش ادامه خواهد داد بدون آنکه سبب ایجاد حس وحشت شود مبنی بر اینکه به دنبال تسلیحات هسته ای باشد. اما به هرحال، ایران با این اقداماتش می خواهد به صراحت اعلام کند که باید کاری انجام شود.

 

باید این نکته را افزود که توافقنامه مذکور یا برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) حاوی مفادی است که براساس آن، ایران دست کم یک سال از مرحله سرهم کردن مواد لازم برای ساخت سلاح هسته ای فاصله داشته باشد، قطع نظر از اینکه چه کار می کند. به خاطر سپردن این نکته مهم است. منظورم این است که اگر ایران با تمام توان پیش برود و حتی اگر هیچ تلاشی برای افشاکردن این برنامه صورت ندهد، بازهم دست کم یک سال برای ایران طول خواهد کشید (تا به سلاح هسته ای دست یابد). باید مدنظر داشت که اقدام ایران، نقض کوچک توافقنامه از نظر فنی است. البته نباید این واقعیت را نادیده گرفت که ایران (با این کارش)، پارامترهای اصلی توافقنامه را نقض می کند.

 

فرید زکریا در ادامه پرسید: ماجرای اصلی زمانی خواهد بود که ایران بخواهد از شر بازرسان و دوربین های پایش خلاص شود. این توافقنامه، فرایند بسیار گسترده بازرسی ها را حاکم کرده است. دهها بازرس نیز در همه سایتها از معادن اورانیوم گرفته تا آزمایشگاهها و مراکز تولید حضور دارند. آیا هیچ نشانه ای وجود دارد دال بر اینکه ایران در تلاش باشد این نظام بازرسی ها را برچیند؟

ارنست مونیز در پاسخ گفت: تاکنون نشانه ای نبوده است. به اندازه کافی روی این نکته تاکید شده است. بنده نیز بارها گفته ام که به نظر بنده، مهمترین بخش این توافقنامه، اقدامات راستی آزمایی است که منحصرا خاص ایران است و بسیار شدیدتر از اقدامات اعمالی درباره همه کشورهای دیگری است که شامل این اقدامات بوده اند. باید مدنظر داشت که طیف وسیعی از قدرت های بزرگ اعم از ایالات متحده، کشورهای اروپایی، روسیه و چین واقعا به این مسئله وقوف داشتند که ایران تا سال دو هزار و سه واقعا برنامه ساختارمند تسلیحات هسته ای داشت. از اینرو، این توافقنامه مبتنی بر اعتماد نبود. همانطور که اشاره شد این توافقنامه مبتنی بر بازرسی های بسیار گسترده و اقدامات منحصر به فرد در این زمینه بود.

فرید زکریا در ادامه پرسید: به نظر می رسد دولت ترامپ امیدوار است که همه این فشارها، ایران را بار دیگر سر میز مذاکره بازخواهد گرداند و مذاکرات برای رسیدن به توافقنامه ای حتی شدیدتر انجام خواهد شد به طوری که بازه زمانی اجرای آن طولانی تر باشد و دربرگیرنده موشک های بالستیک و مواردی از این قبیل باشد. شما زمان طولانی در مذاکرات با ایرانی ها صرف کرده اید. احتمال شکل گیری چنین وضعی چقدر است؟

ارنست مونیز در پاسخ گفت: به نظرم، در حال حاضر چنین اتفاقی چندان محتمل نیست مگر اینکه پیشنهاد بسیار خلاقانه تری مطرح شود که برای دو طرف منافعی به همراه داشته باشد. همه ما می دانیم که رهبر ایران با این توافقنامه موافق بود و درحالیکه این کار را انجام می داد به صورت مستمر در مجامع علنی گفته است که نمی توان به آمریکا اعتماد کرد. وقتی ایالات متحده از این توافقنامه خارج شد، این کار آمریکا هیچ کاری نکرد بغیر از اینکه استدلال فوق را تقویت کرد. با چنین وضعی، بسیار بسیار دشوار است که این دو رهبر( ایران و آمریکا) حاضر شوند برای مذاکرات جدی در کنار هم قرار بگیرند. امیدواریم که چنین اتفاقی رخ بدهد. اما به نرم ترین زبان هم باید گفت که بی تردید، شرایط برای چنین اتفاقی، ایده آل نیست.

فرید زکریا در ادامه پرسید: همانطور که شما فرمودید دولت ترامپ در حال تشدید فشار به صورت قابل توجه است. ایران نیز به صورت های مختلف پاسخ می دهد. آیا شما نگران هستید که این وضع سبب تشدید تنشها شود بدون آنکه راهبرد روشنی برای خروج یا رهایی از این وضع وجود داشته باشد و این وضع به بروز اشتباه محاسباتی منجر شود؟

 

ارنست مونیز در پاسخ گفت: بی تردید، همینطور است. با صراحت عرض می کنم که بنده از احتمال بروز چنین وضعی، دچار وحشت می شوم. واقعا بر این باور هستم که درنهایت، هم حکومت ایران و هم دولت و ارتش ایالات متحده خواهان وقوع تقابل نظامی بزرگ نیستند. اما همانطور که گفتید وقتی وارد بازی "این به آن در" شویم و وقتی این اقدامات تلافی جویانه، غالبا به گونه ای نامتقارن باشند بطوریکه مثلا حمله ای نظامی صورت پذیرد و در پاسخ به آن، حمله ای سایبری شود یا در نقطه مقابل، شاهد فعالیت های نظامی ایران از طریق همپیمانانش در سراسر منطقه خاورمیانه علیه منافع امریکا و نیروهای آمریکایی باشیم، احتمال اینکه اوضاع از کنترل خارج شود بسیار زیاد خواهد بود.