صنعت چاپ و ثبت حافظه ی تاریخ

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز ایلام؛ در زندگی، خاطرات بسیاری وجود دارد که دلمان می خواهد ثبتش کنیم و برای همیشه آن را با جزئیاتش به خاطر بیاوریم؛ برای همین هم، رد پای این حسِ مشترک از زندگی مردمِ روزگاران دور و حکاکی بر روی پوست حیوانات تا به امروز و به میان آمدن صنعت چاپ به خوبی مشهود است.

شاید امروز که به صندلی خود تکیه زده‌ایم و مشغول دیدن مطالب مختلف در میان پایگاه‌های اینترنتی هستیم، تا به حال به باعث و بانی این اتفاق فکر نکرده‌ باشیم و نیندیشیده‌ایم که اگر چاپ نبود چگونه این اطلاعات منتقل می‌شد.
قبل از پیدایش هر نوع چاپ و شاید زبان، انسان ها از طریق ایجاد تصاویر متفاوت بر روی دیوار غارها با یکدیگر ارتباط برقرار می کردند.
تاریخچه چاپ و پیدایش آن، به هزاران سال قبل از میلاد برمی گردد، زمانی که بر روی خشت های گِل رُس مهر می زدند. "پی شینگ" چینی، کسی بود که با استفاده از گِل رس، چاپ را به صورت ابتدایی انجام داد.
پس از آن بود که "گوتنبرگ" در سال (1440) میلادی به فکر یک شیوه جدید برای چاپ افتاد که حروف قابل انتقال را اختراع كرد و برای هر کدام از حروف الفبا يك حرف جداگانه به كار برد.
اگر چه قبل از "گوتنبرگ" حروف متحرك را چينی ها اختراع كردند؛ اما او توانست با استفاده از آلياژِ مناسب برای ريخته گری، حروف را از "سرب" و "آنتی موآن" به دست آورد و سپس نسبت هر يك از اين دو فلز را طوری انتخاب کرد كه حروف، بيش از حد سخت و یا نرم نباشند. در نهایت گوتنبرگ جوهر چاپ را کشف و آن را ممکن و اجرايی کرد.

اما چیزی که استفاده از دستگاه چاپ گوتنبرگ را دشوار می کرد، هزینه های بالای آن بود که موجب شد تا دستگاه دیگری جایگزین آن شود؛ به طوری که (300) سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، "آلوئیس زنه فلدر"، چاپ سنگی یا لیتوگرافی را در سال (1796) میلادی اختراع کرد. این دستگاه با قابلیت چاپ متن و تصویر، برای حدود (750) نسخه مناسب بود.
و در ایران تاریخچه چاپ را به پنج قرن قبل از میلاد نسبت می دهند. در این دوران که مصادف با حکومت "هخامنشیان" بوده، از چاپ برای مُهرهای سلطنتی به منظور تأیید احکام و فرمان های حکومتی، استفاده می شده است.

 واژه چاپ به صورت تخصصی در اواخر قرن (هفتم هجری) وارد زبان فارسی شد. زمان حکومت مغولان در ایران، پول های کاغذی که به آن "چاو" گفته می شد با دستگاهی که بر اساس پِرِس و حکاکی روی چرم استوار بود، چاپ می شد. اولین چاپخانه ای که در ایران تأسیس شد، مربوط به دوران صفویان در شهر "جلفای اصفهان" است. براساس گزارش هایی از چند جهانگرد خارجی، در دوره نادرشاه افشار، جزوه هایی به لاتین و عربی چاپ شده است.

 اولین چاپخانه صنعتی در ایران به دوره ولایتعهدی "عباس میرزا" بر می گردد. هدف وی از راه اندازی چنین صنعتی، تعلیم سپاه برای مقابله با نیروهای روس بود. عباس میرزا نبودِ اطلاعات و به ویژه کتاب را عامل اصلی عقب ماندگی ایران به شمار می آورد و صنعت چاپ را راهی برای هموارسازی پیشرفت و آبادانی کشور می دانست. 
چاپخانه هایی که در این دوران تأسیس شدند به نشر روزنامه و کتاب های آگاهی دهنده اختصاص یافت که به روش سربی صورت می گرفت. در زمان "محمد شاه" چاپ تصویری آغاز شد.

نخستین کتاب که به صورت تصویری چاپ شد،  "لیلی و مجنون"   بود که در سال (۱۲۵۹) قمری به چاپ رسید و پس از آن  دیوان "فضولی بغدادی" که با بیست تصویر به چاپ رسید.

و در حال حاضر صنعت چاپ ایران متناسب و هماهنگ با استانداردهای جهانی پیش می رود و برخورداری از دستگاه های پیشرفته چاپ از جمله ویژگی های آن به شمار می رود.و در حال حاضر صنعت چاپ ایران متناسب و هماهنگ با استانداردهای جهانی پیش می رود و برخورداری از دستگاه های پیشرفته چاپ از جمله ویژگی های آن به شمار می رود.

و اما عمر این صنعت که در استان ایلام به سال های قبل از انقلاب برمی گردد و به نسبت استان های توسعه یافته، یک تکنولوژی نوپا محسوب می شود، با مشکلات و موانع بسیاری همراه است.
"عبدالحمید کرمی" مدیر مسئول "پیک ایلام" یکی از قدیمی ترین نشریه های استان می گوید: الان که فکر می کنم، روزهایی را به خاطر می آورم که اهالی مطبوعات محلی برای چاپ نشریه خود بعد از حروف چینی روی کاغذ های مقوایی آن را به چابخانه های "کرمانشاه" یا "تهران" ارسال می کردند که بعد از چند روز به استان بازمی گشت؛ هرچند درحال حاضر نیز ازداشتن چاپ رولی و چاپخانه ای پیشرفته همانند استان های همجوار بی بهره هستیم. 

"رییس خانه مطبوعات استان" ادامه داد: این مشکلات به خاطر نبود چاپخانه بزرگ و چاپ افست فعال به وجود می آمد، امری که موجب می شد بسیاری از نشریات و کتاب‌های مؤلفان و ناشران استان در خارج از این استان به چاپ برسند.
"سردبیر هفته نامه مانشت" هم می گوید: قدیمی بودن دستگاه‌های چاپ و کیفیت پایین آثار چاپی در حوزه‌های مختلف ازجمله: نشریات و پوستر و کتاب به ‌خصوص چاپ رنگی موجب عدم استقبال از چاپخانه‌های استان شده است.

"رضا رستمی" می افزاید: یکی دیگر از دلایل بی اقبالیِ بسیاری از اهالی مطبوعات و نیز ناشران استان به چاپخانه های ایلام، بالا بودن هزینه ی چاپ است که با توجه به رکود بازارِ مطبوعات بایستی مورد تأمل قرار گیرد.

" غلامحسین خانی"، مدیر چاپخانه وحدت سرای ایلام، که یکی از قدیمی‌ترین چاپخانه‌داران مرکز استان است، نیز از دغدغه های خود در این حرفه، می گوید: با صرف هزینه های بسیار و با دست خالی برای رونق کار چاپ، دستگاه‌های جدید مانند: افست و لیتوگرافیِ مدرن که می‌توان گفت در غرب کشور بی‌نظیر است را خریداری کرده ایم و توانایی چاپ بسیاری از کارها را با کیفیت بسیار عالی داریم؛ اما متأسفانه رویکرد بسیاری از ادارات و وجود افراد واسطه موجب کاهش کار این دستگاه‌ها و در برخی موارد  خاموش شدن آن ها شده است. 
"وی"، یکی دیگر از مشکلات این صنعت را در ایلام، نبود کارگر ماهر و آموزش ‌دیده و دارای تحصیلات متناسب با این حوزه عنوان کرد و افزود: در حال حاضر بسیاری از نشریات استان به چاپخانه‌های بومی بدهکارند در صورتی که همین نشریات، کارهای چاپی خود را به‌ صورت نقد در خارج استان انجام می دهند.

"خانی" در پایان از مسئولان امر خواست تا به صنعت چاپ استان اعتماد کنند و زمینه فعالیت چاپخانه‌ داران و کارگران این صنعت را با جلوگیری از خروج کارهای چاپی آن ها از استان فراهم کنند.
 "مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام"، با بیان اینکه در حال حاضر 33 مرکز چاپ دیجیتال، 14 مرکز فعال چاپ سیلک، 20 واحد چاپخانه و 4 واحد صحافی و 23 واحد انتشاراتی، در این استان فعالیت می‌کنند، گفت: در سال های اخیر صنعت چاپ ایلام با امکانات نوین مجهز شده است؛اما متأسفانه با توجه به عدم استقبال اهالی فرهنگ و هنر، چاپخانه ها برای بازگشت سرمایه خود، مجبور به استفاده از این دستگاه‌ها در استان‌های دیگر شده‌اند؛ که در این خصوص هماهنگی هایی با مقامات ارشد استان نیز به عمل آمده و ترتیبی اتخاذ شده تا حداقل از برون سپاری سفارشات چاپیِ دولتی به خارج از استان جلوگیری شود.  

"عمران خودآموز"  با اشاره به این که باید زمینه‌ای فراهم شود تا با توجه به ضرورت حفظ پویاییِ اشتغال در استان و حمایت از صنایع درون استانی، مدیران دستگاه‌های اجرایی و فرهنگی استان از خروج کارهای چاپی به دیگر استان ها جلوگیری کنند، افزود: یکی دیگر از راهکارهای موجود این است که به ‌منظور بهسازی، تجهیز و جایگزینی دستگاه‌های جدید تسهیلات مناسب در اختیار صاحبان این صنایع قرار گیرد، تا شاهد تحول اساسی در این صنعت باشیم. 
"وی"، از هم‌جواری استان با کشور عراق به عنوان یک فرصت مناسب یاد کرد و گفت:  مرز مهران و هم‌جواری با کشور عراق فرصت بسیار مناسبی برای توسعه این صنعت در استان است که در صورت وجود یک چاپخانه مجهز، ضمن رونق بازار کار در این حوزه، زمینه ی اشتغال‌زایی را نیز در پی خواهد داشت. 

"مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام"، با بیان اینکه اگر کیفیت کار در استان بالا رود، دیگر شاهد برون سپاری کارها چاپی نخواهیم بود، افزود: متأسفانه تعداد چاپخانه ‌داران برای تشکیل اتحادیه هنوز به حدنصاب نرسیده است و به ‌صورت تجمیعی در قالب اتحادیه مُهرسازان، تابلوسازان، چاپخانه‌ داران و مؤسسات تبلیغاتی، اتحادیه تشکیل داده‌اند که این امر موجب سردرگمی فعالیت و اختلال در خدمات حمایتی و آموزشی مناسب به این بخش شده است. 
"حمیدرضا عبدی" نماینده چاپخانه ‌داران استان نیز، با تأکید بر این که بالغ ‌بر یک هزار نفر به‌ صورت مستقیم و غیرمستقیم در عرصه صنعت چاپ استان فعال هستند، گفت: ادارات استان باید همکاری دلسوزانه ای با متصدیان این حوزه داشته باشند و از واگذاری کارهای چاپی خود به چاپخانه‌های خارج از استان جلوگیری کنند.

 * * زهرا پور اسماعیل