شب يلدا فرصتي براي تقويت ارتباطات خويشاوندي

چکیده مصاحبه پژوهشی:

- به اعتقاد کارشناسان امروز به دليل مشغله­ هاي بالاي زندگي ­ها و افراد در خانواده ­ها

-توجه به آيين ­هاي ملي همچون شب يلدا مي­ تواند باعث افزايش سرمايه اجتماعي در خانواده و تحکيم نهاد خانواده شود.

- فلسفه شب يلدا صله رحم، ارتباط با خويشاوندان و تحکيم خانواده است.

- يلدا نماد همگرايي توحيدي­ و معنوي است که محور آن بزرگترها هستند.

- شب يلدا  شبي تاريخي و ملي است که براي ايرانيان بسيار مورد توجه است.

-خانواده‌ها در اين شب دور هم جمع مي‌شوند و ارتباطات خويشاوندي در اين شب بسيار قوي مي‌شود. فرزندان به ديدار بزرگ فاميل مي‌روند و به نقل روزگاران گذشته مي پردازند.

- امروزه مفهوم خويشاوندي که مفهوم  بالنده و جذابي است به تدريج در نگاه فرديت ­گرايي معناي خودش را از دست مي‌دهد.

- صله رحم نهاد تربيتي است که در دين ماست.

 - در فرهنگ ما مفهومي به نام ريش ­سفيدي يا پيشکسوتي مورد احترام بوده است.

-سابقا اگر مشکلي در خانواده اتفاق مي­ افتاد بزرگان خانواده، مسائل و مشکلات اعضاي خانواده را حل مي­کردند.

-در اين مناسبت ­ها افراد  بايد سعي کنند از ابزارهایی مثل استفاده از موبايل­استفاده نکنند و براي ساعاتي به خويشتن خويش برگردند.

پژوهش خبری صدا وسیما:شب يلدا يا شب چله آخرين شب  آذرماه و طولاني­ ترين شب سال است. در اين شب از سويي ارتباط با بزرگان خانواده و فاميل بيشتر از ايام ديگر سال رواج دارد. و از سوي ديگر بر اساس آموزه­ هاي اسلامي پيوند با خويشاوندان و نيکي به آنان بويژه پدر و مادر، از راه هاي مهم رشد و تعالي و تقرب به خدا است. در اين چارچوب در مصاحبه پژوهشي نظرات حجه الاسلام علي سرلک مسؤول نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه هنر و دکتر عاليه شکربيگي مدير گروه علمي تخصصي خانواده در انجمن جامعه شناسي ايران موضوع «شب يلدا از زاويه ارتباط با خويشاوندان و صله رحم» را جویا شدیم : 

 پژوهش خبری : ارتباط با خويشاوندان و احترام به بزرگان خانواده در آموزه ­هاي اسلامي از چه جايگاهي برخوردار است؟

حجت­الاسلام علي سرلک: هدف اصلي از ارتباط با خويشاوندان در آموزه­ هاي اسلامي بازتوليد جامعه به عنوان خانواده است. اينکه بر اساس صله رحم، ارتباطات مويرگي آنقدر گسترده شود که مجموعه جامعه به تعبير قرآن، اخوه و برادر باشند.  ارتباط با خويشاوندان مبتني بر يک آمادگي براي خدمتگذاري و رفع نگراني از يکديگر باشد؛ براي صله رحم ثواب‌ فراوان و امکان تقرب زياد ذکر شده است.

 پژوهش خبری : فلسفه شب يلدا به لحاظ ايجاد ارتباطات اجتماعي و خانوادگي چگونه است؟

دکتر عاليه شکربيگي: در تقويم رسمي مناسبت‌هاي ويژه ملي و مذهبي داريم. مناسبت‌ها به عنوان يک امر اجتماعي به حساب مي‌آيد و باعث ايجاد همبستگي، همدلي و ايجاد انسجام مي­شود. شب يلدا  شبي تاريخي و ملي است که براي ايرانيان بسيار مورد توجه است. خانواده‌ها در اين شب دور هم جمع مي‌شوند و ارتباطات خويشاوندي در اين شب بسيار قوي مي‌شود. فرزندان به ديدار بزرگ فاميل مي‌روند. با نقل روزگاران گذشته به ذکر ايام بپردازند که اين يک امر اجتماعي است. فلسفه شب يلدا تحکيم خانواده است. به اين معنا که بين اعضا خانواده در اين شب بايد مودت، رحمت،‌ دوستي،‌ عشق، صداقت، اعتماد و مشارکت در حل مسائل باشد. همانطور که شب يلدا به نوعي پررنگ کردن ارتباطات خويشاوندي است صله رحم هم همين کارکرد را دارد. وقتي خانواده ­ها دور همديگر جمع مي­ شوند؛ شادي اين ديد و بازديدها، باعث تحکيم نهاد خانواده مي­  شود. خانواده در گراميداشت ارزش ­ها و سنت­ ها تحکيم مي­شود. تعاملاتي که در مناسبت­ هاي ويژه وجود دارد ­مي­تواند خانواده را همچنان بعنوان يک حمايتگر عاطفي اجتماعي و اقتصادي براي اعضا بازنمايي کند.

 پژوهش خبری : ارتباطات خانوادگي در زندگی امروز دستخوش تحول شده است. نقش صله­­رحم و مناسبت هاي ملي و مذهبي در افزایش ارتباطات اجتماعی چگونه است؟

حجت­­الاسلام علي سرلک: صله رحم نهاد تربيتي است که در دين ما وجود دارد تا انسان را از کانون فرديت به يک نگاه جمع­ نگر و به يک نگاه وحدت­گرا سوق دهد. امروزه متاسفانه به تعبير الوين تافلر فرديت رو به گسترش است. تنهايي رو به گسترش است و انسان­ها روز به روز دارند از هم دورتر مي­شوند. گر­چه امکان ارتباطي بيشتر شده اما رابطه‌هاي مبتني بر انگيزه‌هاي انساني خيلي کمتر شده است. فرديت انسان را به رفتارهاي  مبتني بر فوايد و لذت­ هايي که شخص با خط­ کش خودخواهي و معيار خودبيني اندازه‌گيري مي­کند سوق مي­دهد. مفهوم خويشاوندي که مفهوم بسيار بالنده، شاداب، مفيد و جذابي است به تدريج در نگاه فرديت­گرايي معناي خودش را از دست مي‌دهد. زيرا  در فرديت گرايي همه فعاليت­ها با هدف دستيابي به منافع مادي صورت مي­گيرد. به تعبيري يلدا و صله رحم مظروف و محتواهايي هستند که هردو آنها را اسلام هم امضا کرده است و هم ارتقا داده است.

دکتر عاليه شکربيگي: سنت­ هاي يک جامعه، اعياد ملي و مذهبي مانند قيد و بندهايي جامعه را در برمي­ گيرد. شما به دليل مشکل و مشغله روزمره نمي‌توانيد از سنت­ ها ببريد. امروزه نوعي تفردگرايي ، فرديت يافتن در خانواده‌ها به دليل مباحث جهاني شدن، شبکه‌هاي اجتماعي و فضاي مجازي بوجود آمده است. که خود اين مساله داراي کار­کردهاي مثبت و منفي است. نسل­ هاي امروزي با ديدگاه‌­هاي مختلفي به سراغ  گراميداشت فعاليت ­هاي ملي و مذهبي مي­ روند. يلدا و صله رحم از آيين هاي ملي و مذهبي ما هستند که مي تواند چسب ارتباطي ما را بالا ببرد. و متغيرهاي سرمايه اجتماعي در روابط بين فردي در خانواده و خويشان را افزایش دهد. احترام به چنين مناسبت­ هايي مي­ تواند به مثابه يک امر اجتماعي روابط و مناسبات اجتماعي و فردي و خانوادگي جامعه را بيش از پيش به سوي يک امر مبارکي پيش ببرد و دل­ها به سوي توحيد و يگانگي و صداقت و خالص بودن حرکت کند. وقتي اين امر رخ مي ­دهد پيامد اينها مي­ تواند شادي انسان­ها باشد. 

 پژوهش خبری : جمع شدن فرزندان در خانه بزرگ­ترها در شب يلدا به لحاظ  جامعه­ شناسي چگونه است؟

دکتر عاليه شکربيگي: در فرهنگ ما مفهومي به نام ريش ­سفيدي يا پيشکسوتي خيلي مورد احترام است. سابقا اگر مشکلي در خانواده اتفاق مي­افتاد اين بزرگان ما بودند که مسائل و مشکلات اعضاي خانواده را حل مي­کردند. بزرگان خانواده به مانند سرمايه­ هاي اجتماعي در ميان خانواده ­ها حضور دارند. حضور پدربزرگ، مادربزرگ و ريش سفيدها در خانواده، ايام را مبارک ­ مي­ گرداند؛ بزرگان خانواده به مثابه سرمايه اجتماعي و امر اجتماعي هستند. نگرش نسل­ هاي جديد نسبت به اين مسئله دچار خدشه شده است. شايسته است زوج­هاي جوان به نصيحت بزرگان بعنوان سرمايه­ هاي اجتماعي، توجه کنند. حضور بزرگان مي­ تواند باعث زايش اعتماد شود، باعث زايش مشارکت در حل مشکلات زوج هاي جوان­تر شود. امروز ما امري به نام طلاق که امر خوبي نيست در خانواده­ ها سير صعودي پيدا کرده است چون نقش بزرگترها را ناديده گرفته ­ايم.

 پژوهش خبری : تکنولوژي­ هاي نوين مثل تلگرام و فضاي مجازي چه اثراتی در مناسبت ­هاي اجتماعي داشته است؟

دکتر عاليه شکربيگي: تکنولوژي­ هاي نوين مي­ تواند کارکردي دوگانه داشته باشد؛ در بسياري موارد کارکردهاي آن مثبت بوده است امروز به دليل مسافت­ هاي خيلي زياد و دور بودن­ هاي فرزندان از پدر و مادر مي­ توانيد از طريق تکنولوژي­ هاي نوين در واقع به سرعت با اطرافيان­تان ارتباط برقرار کنيد. در برخي موارد هم کارکرد منفي بوده است. حضور طولاني مدت در فضاي مجازي و ساعات زيادي را در فضاي مجازي گذراندن نتيجه­ اي جز انسان­ هاي خسته،‌ رها و انسان­ هاي  از جا کنده از فضا و مکان نخواهد داشت. کسي که ساعات زيادي را در فضاي مجازي به سر مي ­برد نمي ­تواند باعث پويايي تحرکي، تعاملاتي و شاد بودن محيط خانواده و محيط جامعه ­اش شود. در اين مناسبت­ ها بايستي سعي شود از ابزارها و متغيرهايي که به نوعي در ارتباط خدشه وارد مي­ کند مثل استفاده از موبايل ­هاي هوشمند استفاده نکنند و براي ساعاتي به خويشتن خويش برگردند.

کلام آخر   

يلدا فرصتي است که به تعبير مولوي: روزگار وصل خويش را باز جوييم­، يلدا نماد همگرايي توحيدي­ و معنوي است که محور آن بزرگترها هستند. يلدا شبيه عيد نوروز فرصتي است براي اينکه جزيره‌هاي تنهايي را به مجمع الجزاير و بلکه به يک پيکره واحده تبديل کند. يلدا براي صل ه­رحم و تکريم بزرگتر­ها يک فرصت است.  مردم در يلدا براي احساس همگرايي و در کنار هم بودن، سردي زمستان را با گرمي لبخندها و ديد و بازديدها يادآوري مي‌کنند. امروز به دليل مشغله ­هاي بالاي زندگي ­ها و افراد در خانواده ­ها توجه به آيين­ هاي ملي و مذهبي همچون شب يلدا و صله رحم مي­تواند باعث افزايش سرمايه اجتماعي در خانواده و تحکيم نهاد خانواده شود.  به تعبير شفيعي کدکني:

زميــن تــهي است ز رنـدان هــمي                       تويي تنها که عاشقانه‌ترين نغمه را دوباره بخواني

بخوان بنام گل سرخ و عاشقانه بخوان                           حديث عشق بنيان کن  به آن زبان که تو داني

پژوهش خبری // پژوهشگر: مهدی ناجی