لغو برجام هدف آسانی برای ترامپ نیست

پایبندی دونالد ترامپ رئیس جمهور امریکا به برجام یا خروج از توافق هسته ای با ایران، یکی از  موضوعات مهمی است که در رسانه های بیگانه از نگاه صاحب نظران و نهادهای مطالعاتی و برخی مقام های غربی مورد توجه و تحلیل قرار گرفته  و این سوال  مطرح است که بالاخره ترامپ با برجام چه خواهد کرد؟ آیا بار دیگر در اواسط ماه اکتبر برای سومین بار با تمدید لغو تحریم ها موافقت خواهد کرد و به توافق هسته ای پایبند خواهد ماند یا اینکه به طور یکجانبه خروج امریکا از این توافق را اعلام خواهد کرد؟ یا اینکه با تحت فشار قرار دادن آژانس بین المللی انرژی اتمی وطرح موضوعات غیر مرتبط با برجام سعی خواهد کرد امتیازات دیگری در چارچوب توافق از تهران به دست آورد؟

در مورد پایبندی یا احتمال خروج دولت امریکا از توافق هسته ای در حال حاضر دو دیدگاه موافق و مخالف در امریکا وجود دارد که در این میان برخی سناتورهای تندرو جمهوری خواه مانند جان بولتون موافق نقض برجام وخروج امریکا از این توافق بین المللی هستند و بخش دیگری  با برشمردن چالش های پیش روی دولت ترامپ،  خروج آمریکا را از برجام را به ضرر منافع این کشور ارزیابی می کنند. 

در این میان توصیه هایی نیز از سوی برخی شخصیت ها مانند دوبوویتز، از اعضای بنیاد دفاع از دموکراسی به ترامپ مطرح می شود که از او می خواهد ایران را وادار به زیرپا گذاشتن برجام کند ولی خود، اقدام به پاره کردن آن نکند. 

با بررسی نقطه نظرات موافقان ومخالفان برجام در امریکا می توان به نشانه هایی دست یافت که به این ارزیابی نزدیک است که تقریبا کنارکشیدن ترامپ از برجام بعید است. نخست اینکه باید گفت حتی در میان جمهوری خواهان هم در مورد مخالفت با برجام یک دستی وجود ندارد بطوریکه جمهوری خواهان سرشناس مجلس سنا هم اعلام کرده اند که با لغو این قرارداد موافق نیستند. سناتور باب کورکر، که خود از مخالفان سرسخت برجام بوده از جمله  افرادی است که اکنون به  ترامپ این مسئله را گوشزد کرده است که وی تنها یک بار می تواند توافق نامه را پاره کند و نباید دراین خصوص عجولانه تصمیم بگیرد. وی عقیده دارد اگر ترامپ این کار را انجام دهد، باعث به وجود آوردن بحران خواهد شد.

دوم اینکه دو دستگی در دولت ترامپ میان اعضای بلندپایه کابینه ترامپ از قبیل رکس تیلرسون وزیر امور خارجه در مورد پایبندی به برجام وجود دارد و هنوز هیچ گونه اطلاعاتی درباره گزینه های جایگرین برجام مطرح نشده است. تیلرسون همانند اچ آر مک مستر مشاور امنیت ملی ترامپ از تأیید توافق هسته ای ایران حمایت کرده  و خواستار تداوم روند اجرای آن هستند.

سوم اینکه پس از آنکه ترامپ توافق هسته ای ایران را برای دومین بار در اواسط ماه ژوئیه تأیید کرد، تصمیم گرفت یک تیم جدید از مشاوران کاخ سفید را بطور مستقل مسئول ارزیابی این توافق کند اما با گذشت چند هفته تشکیل این تیم گزارش هایی از فروپاشیدن این تیم منتشر شد. نشریه امریکن کانسروتیو در این باره به اخراج دِرِک هاروی مشاور ارشد شورای امنیت ملی در امور خاورمیانه و برکناری استیو بانون استراتژیست ارشد سابق رئیس جمهور آمریکا که از مخالفان سرسخت ایران بودند اشاره کرده است. 

چهارم اینکه طرف های دیگر پنج بعلاوه یک مانند چین، فرانسه، انگلیس، روسیه و آلمان، عقیده دارند که  این توافقنامه به سود جامعه جهانی است و برخی از آنها طی هفته های اخیر دیپلمات های خود را به واشنگتن فرستاده اند تا در خصوص تبعات لغو برجام هشدار دهند. آنان اذعان داشته اند که پاره کردن برجام، ایالات متحده را به انزوا خواهد کشاند. 

پنجم اینکه برخی تحلیلگران هم با اشاره به بحران در شبه جزیره کره میگویند اگر ترامپ توافق هسته ای با ایران را  لغو کند، اعتبار امریکا  را نه فقط در ایران، بلکه در کره شمالی و در تمام دنیا، خدشه دار خواهد کرد. در این صورت کره شمالی نیز هرگز راضی به نشستن بر سر میز مذاکرات مشابه ایران نخواهد شد و این در حالی است که در حال حاضر از برجام به عنوان الگویی برای حل بحران در شبه جزیره یاد می شود.

ششم اینکه برخی دیدگاه های مخالف خروج امریکا از برجام نیز معتقدند ترامپ با خروج از توافق هسته ای خود را درگیر یک بحران خودساخته دیگر خواهد کرد، بر اساس این دیدگاه  اگر آمریکا از توافق هسته ای با ایران خارج شود، ایران می تواند برنامه موشکی بالستیک بین قاره ای را با سرعتی بیشتر ادامه دهد. آمریکا در سال 2003 از چارچوب مورد توافق با کره شمالی نیز خارج شد. سه سال بعد کره شمالی نخستین سلاح هسته ای خود را آزمایش کرد. اگر آمریکا از توافق هسته ای ایران نیز خارج شود، ایران نیز همین کار را حتی با سرعت بیشتر می تواند انجام دهد. 

هفتم اینکه در حال حاضر دولت ترامپ با تنگناهای اساسی در سیاست خارجی خود روبروست و در حوزه های مختلف درگیر است، موضوعاتی چون راهبرد جدید آمریکا در افغانستان، سرمایه گذاری و حضور در درگیری های خاورمیانه و پیگیری روند صلح میان اعراب و اسرائیل، تنش در روابط با روسیه و موضوعات دیگری که روی میز رئیس جمهور امریکاست و این مسایل می تواند ترامپ را برای خروج از برجام با دشواری روبرو سازد.

هشتم اینکه گزارش اخیر یوکیا آمانو مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی در مورد پایبندی ایران به توافق هسته ای به عنوان یک نهاد بین المللی که مرجع تائید پایبندی تهران به برجام است راه را بر بهانه جویی های ترامپ بسته است. آژانس در شرایطی پایبندی ایران به برجام را تائید کرد که نیکی هیلی نماینده امریکا در سازمان ملل پیش از انتشار این گزارش به وین رفته بود و در دیدار با آمانو سعی کرده بود او را برای مطالبات خارج از وظایف آژانس از ایران، تحت فشار قرار دهد.

--------------------------------------------

رضا محمدمراد