چین و جاده ابریشم نوین ،اهداف و چالش ها

         به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا وسیما ،پکن پایتخت چین در این هفته میزبان سران و مقامات ارشد بیش از یکصد کشور جهان تحت عنوان اجلاس بین المللی یک کمربند و یک جاده بود.

این طرح که دولت چین از حدو سه سال پیش از آن رونمایی کرد برگرفته از الگوی جاده ابریشم کهن که است صدها سال پیش به عنوان راه ارتباطی تجاری و فرهنگی میان شرق و غرب عالم مطرح بود.

از اینرو دولت چین با ایده برداری از این طرح درصدد است جاده ابریشم نوین را گسترده تر از گذشته در شش کریدور اقتصادی شامل آسیا-خاورمیانه -افریقا ،غرب اروپا و تا آمریکایی جنوبی بسط دهد. 

در این مقاله مجید وقاری - کارشناس سیاست در شرق آسیا - ابعاد این طرح را بررسی کرده است .

         دولت چین اعلام کرده است که 126 میلیارد یوان معادل 14 و نیم میلیارد دلار را برای اجرای این طرح  اختصاص داده است .استقبال خوب سران و نمایندگان حدود یکصد کشور از نخستین اجلاس بین المللی جاده ابریشم نوین یا همان یک کمربند و یک جاده باعث شد تا دولت چین اعلام کند دوسال دیگر دومین اجلاس ان برگزار میشود.

با این حال اهداف واقعی چین از تلاش برای اجرای ایده یک کمربند و یک جاده قابل تامل و توجه است و درهمان حال این طرح با چالشها و موانعی نیز می تواند روبرو باشد که در این صورت در اجرای ان با وقفه روبرو خواهد شد .

اهداف چین را از اجرای جاده ابریشم نوین می توان به مسایل زیر دسته بندی کرد

1-دستیابی چین به بازارهای مطمئن و قابل دسترس .چین با رشد اقتصادی حدود هشت درصد با مازاد تجاری و صنعتی روبرو است .از اینرو چین که با رقبای جدی در مناطق مختلف جهان روبرو است درصدد است با ترسیم یک جاده به عنوان مرکز ثقل ارتباطی تجاری مازاد کالاهای خود را وارد بازارهای منطقه ای و جهانی کند. 

2-چین به خوبی می داند که آمریکا در حال محاصره دریایی چین است .گسیل نیروهای نظامی آمریکا به آبهای پیرامونی شبه جزیره کره و تقویت موقعیت نظامی ژاپن و کره جنوبی و همچنین هندوستان نشان می دهد که واشنگتن درصدد محدود کردن چین در آبهای پیرامونی خود است .بنابراین چین برای اینکه در بن بست ژئوپلوتیکی قرار نگیرد در حال اجرای طرح های مختلف مواصلاتی برای دستابی به بازارهای مختلف است

3-سومین هدف دولت پکن از اجرای طرح یک کمربند و یک جاده ،اشاعه ارزشهای فرهنگی چینی است .بدان معنا که چین در رقابت با کشورهای غربی فاقد توانایی لازم برای اشاعه زبان و فرهنگ و ارزشهای چینی است .از اینرو چین خیز بلندی را برای اشاعه فرهنگ و زبان و ارزشهای خود به مناطق مختلف جهان برداشته است .به همین دلیل مقامات چین یکی از مهمترین اهداف احیای جاده ابریشم نوین را فرهنگی اعلام کردند.  

4-چهارمین هدف دولت پکن از برگزاری مجمع  بین المللی یک کمربند و یک جاده که محافل غربی مورد توجه قرار داده اند و ان تلاش برای پرکردن خلا امریکا در منطقه است .محافل غربی می گویند خروج امریکا از پیمان  همکاری های آسیا- پاسفیک خلا بزرگی را در منطقه ایجاد کرد و چین  با فرصت شناسی درصدد پر کردن جای امریکا در همکاری های اقتصادی و تجاری در منطقه است .

5-از دیگر اهداف چین قدرت نمایی در برابر آمریکا با میزبانی سران و نمایندگان ارشد بیش از یکصد کشور جهان در پکن است .دولت پکن تلاش کرد تا نشان دهد از توانایی مدیریت اقتصاد جهانی برخورداراست و انچه مد نظر چین است ایجاد نظم نوین اقتصادی است .اختصاص میلیاردها دلار برای اجرایی کردن یک کمربند و یک جاده ،از ذخیره ارزی قابل توجه چین حکایت دارد .

6-برخی از محافل براین اعتقادند که چین از برقراری روابط  تجاری مطلوب با کشورهای پیرامونی جاده ابریشم نوین در اندیشه دستیابی به منابع معدنی و خام کشورها است .زیرا رشد روز افزون اقتصادی چین علاوه بر بازارهای صادراتی به تامین مواد اولیه ومعدنی نیز نیاز دارد.

البته به نظر می رسد ابعاد کامل طرح بین المللی یک کمربند -یک جاده کاملا برای کشورهای پیرامونی ان قابل درک نباشد .زیرا مقامات چین صرفا اعلام کرده اند که مبنای  این طرح ،برد -برد است .اما اینکه در عمل کشورها تا چه اندازه این معنا را درک کنند نیاز به  اجرای کامل ان است .

اجرای کامل طرح یک کمربند و یک جاده که گفته می شود در شش کریدور در حال اجرا است نیازمند تجهیز کشورهای پیرامونی به بنادر راههای مواصلاتی جاده ای و ریلی وهمچنین هوایی است .به عنوان مثال چین اعلام کرده است که کریدور اقتصادی چین پاکستان که سال گذشته به بهره برداری رسید بخشی از طرح یک کمربند -یک جاده است که بخشی از جنوب اسیا را در بر می گیرد.

استقبال کشورهای مختلف از جمله پاکستان برای قرار گرفتن در محور جاده ابریشم نوین می تواند برای چین بسیار امید بخش باشد.

البته با توجه به اینکه کشورهای مختلف از سرمایه گذاری خارجی  استقبال می کنند و چین نیز براین واقعیت واقف است که بحث اول همه رهبران کشورها مساله اقتصادی است با تخصیص کمک های مالی کشورها را برای مشارکت در طرح یک کمربند و یک جاده اغوا کرده است .

     

          با این حال اجرای طرح یک کمربند -یک جاده با چالشها و موانعی هم روبرو است که می تواند روند اجرایی آنرا کند کند که عبارتند از :

1-مخالفت هند با اجرای طرح یک کمربند و یک جاده است .دهلی نو براین باور است که بخشی از این طرح از کشمیر تحت کنترل پاکستان می گذرد که هند ادعای مالکیت آنرا دارد.به همین دلیل هند ضمن دعوت از چین برای رعایت آنچه هنجارهای بین المللی در مورد مالکیت سرزمینی دانست از دولت چین خواست از بخش کشمیر طرح یک کمربند و یک جاده صرف نظر کند.

2-مخالفت ژاپن است و هر چند کره جنوبی در سطح پایین در اجلاس بین المللی جاده ابریشم پکن شرکت کرد اما مخالف اجرای این جاده است .زیرا توکیو و سئول به هیچ  عنوان خواهان این نیستند که رقیب سنتیشان در منطه یعنی چین به یک قدرت هژمون جهانی تبدیل شود.

3-مانع بعدی هزینه بسیار بالای طرح یک کمربند -یک جاده است .هر چند دولت چین مبالغی را برای اجرای طرح توسعه راههای مواصلاتی تخصیص داده است اما دولت پکن از کشورهای پیرامونی جاده ابریشم نوین درخواست کرده  است در بازسازی و به سازی راه های مواصلای جاده ای ،دریایی و هوایی مشارکت  کنند اما اینکه کشورهای مشارکت کننده در طرح جاده ابریشم نوین بتوانند با تامین هزینه این طرحها مطابق با برنامه های چین پیش روند قابل تردید است .

4- مشکل و مانع بعدی در راه اجرای یک کمربند -یک جاده شامل نشدن آمریکا و مخالفت کشورهای مهم اروپایی همچون المان ،فرانسه و انگلیس است .این بدان معنا است که چین همچنان رقبای اصلی خود را خارج از گود همکاری و مشارکت نگه داشته است و کشورهای مهم اروپایی هم حاضر به همکاری در طرحی که ابتکار ان در دست چین است نشده اند .

5-چهارمین موضوع چگونگی تبیین برد -برد برای کشورهای مشارکت کننده در طرح جاده ابریشم نوین است .اینکه این جاده ای یک طرفه است و سایر کشورها خواهند توانست به بازارهای چین راه یابند و ایا چین صرفا از این کشورها مواد اولیه وارد  خواهد کرد ؟مسایل و سوالات مهمی هستند که در فرایند طرح و توسعه یک کمربند و یک جاده مدنظر قرار خواهند گرفت.

6-موضوع بعد ،جایگاه کشورها در این طرح است .هر چند چین اعلام کرده است که از 65 کشور حوزه جاده ابریشم نوین بیست کشور مهم هستند اما کشوری مانند جمهوری اسلامی ایران که در گذشته یکی از محورهای اصلی جاده ابریشم بود اکنون نیز باید در محور اصلی ترانزیت کالا از طریق یک جاده و یک جاده قرار گیرد.گفته می شود بالغ بر 12 میلیون  تن کالا از طرق جمهوری اسلامی ایران می تواند ترانزیت شود.اما برخی از محافل سیاسی در منطقه براین اعتقادند که دولت پکن تصمیمی  در مورد محور قرار گرفت جمهوری اسلامی ایران در جاده ابریشم نوین ندارند .

7-ششمین مانع در این خصوص ،مشخص نبودن تعهدات کشورهای مشارکت کننده در طرح جاده ابریشم نوین است که بر سطح و نوع همکاری میان اعضا  تاثیر می گذارد.

8-هفتمین و مهمترین  مانع  می تواند ادامه ازمایشهای  موشکی و هسته ای کره شمالی باشد که امنیت منطقه را تهدید می کند.همزمان با اغاز نشست بین المللی یک کمربند و یک جاده در پکن ،کره  شمالی اقدام به ازمایش موشک بالستیک جدید کرد که انتشار اخبار ان ،خبرهای مربوط به این اجلاس را تحت تاثیر منفی قرار داد.

بنابراین هنوز در مورد اینکه کره شمالی به طور مستقل اقدام به ازمایشهای موشکی و هسته ای می کند تردید وجود دارد .با این حال اجرای طرح عظیمی مانند جاده ابریشم نوین از سوی دولت چین بدون شک نیازمند تامین امنیت و ارامش کامل در منطقه است .

از اینرو به نظر می رسد  مساله  کره شمالی یکی از چالشهای مهم پکن در فرایند اجرایی کردن طرح یک کمربند ویک جاده باشد .زیرا با ادامه ازمایشهای خود باعث می شود اوضاع امنیتی منطقه را ملتهب نگه دارد و این بهانه مناسبی را برای حضور نیروهای فرامنطقه ای در آبهای پیرامونی شبه جزیره کره را فراهم می کند .

از سوی دیگر، اختلافات چین با کشورهای ساحلی دریای چین جنوبی و همچنین با ژاپن در دریای چین شرقی از جمله اختلافات و چالشها است که می تواند در اینده چجین را با بحران های غیر قابل کنترلی روبرو کند.

بنابراین برخی از تحلیلگران براین اعتقادند هر چند ممکن است اختلافات امریکا و چین در اینده روشن قابل حل نباشد این کشور باید در جهت حل اختلافاتش با کشورهای حوزه دریای چین جنوبی گام بردارد تا را دریایی جاده ابریشم نوین عاری از خطر و بحران باشد با توجه به اینکه مبدا طرح یک کمر بند و یک جاده از سین کیانگ می گذرد که با فعالیتهای افراط گرایانه روبرو است .

         در هر حال ،چین در حالی خیز بلندی را برای تبدیل شدن به یک قدرت جهانی که می تواند مدیریت اقتصاد جهان را برعهده بگیرد اغاز کرده است که با چالشهای مختلفی در حوزه پیرامونی خود مواجهه است که می تواند بر اجرای سیاست های بلند پروازانه  پکن تاثیر منفی بگذارد .

به نظر می رسد دولتن پکن در جهت حل مشکلات این استان نیز وارد عمل شود تا مانند ایالت بلوچستان پاکستان که امنیت کریدور این کشور با چین را تهدید می کند امنیت جاده ابریشم نوین از مبدا با مخاطره روبرو نباشد .