سیاست انگلستان در غرب آسیا

      به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا وسیما ،تبعات خروج انگلستان از اتحادیه اروپا بر سیاست خارجی انگلستان به صورت عام و سیاست خارجی این کشور در منطقه غرب آسیا مسئله قابل تاملی است.
       دکتر حسین مفیدی احمدی پژوهشگر مسائل اروپا در این مقاله ، شرایط داخلی پسا بریکسیت انگلستان به همراه تمرکز بیشتر آمریکا به شرق آسیا و همچنین  افزایش رقابت انگلستان و سایر کشورهای اروپایی، را مورد بررسی قرار داده است.

اگر به اسناد بالا دستی دفاعی و امنیتی انگلستان از جمله سند سال 2015 با عنوان "راهبرد امنیتی و دفاعی انگلستان" (SDSR) نگاهی بیفکنیم، سه راهبرد مقابله با تهدیدات تروریستی؛ تضمین جریان انرژی و همچنین استفاده از ظرفیت های منطقه برای پیشبرد منافع تجاری و اقتصادی انگلستان، در نقطه کانونی  سیاست های انگلستان در منطقه غرب آسیا قرار می گیرند. 

با این وجود، سیاست های انگلستان در این منطقه، نیازمند واکاوی بیشتری است. مسئله ای که تاثیرات احتمالی بریکسیت بر این سیاستها را نیز روشن تر می سازد.

    حوزه های مختلف مرتبط با مسئله امنیت، به ویژه تضمین امنیت انرژی، مقابله با تروریسم و جلوگیری از اختلال ترافیک دریایی منطقه غرب آسیا به ویژه در خلیج فارس و تنگه باب المندب از مهمترین سیاستهای منطقه ای انگلستان هستند. تاسیس پایگاه نظامی در بحرین نیز یکی از روشهای مواجهه با تهدیدات امنیتی مرتبط با سه حوزه مورد اشاره فوق بوده است. به عنوان مثال، جلوگیری از گسترش نفوذ و حضور داعش در منطقه خلیج فارس یکی از دلایل تاسیس  پایگاه نظامی انگلستان در بحرین بوده است. یکی از مولفه های مهم پیشبرد راهبردهای امنیتی انگلستان در منطقه غرب آسیا، همراهی با ناتو و ایالات متحده بوده است. البته تا پیش از خروج انگلستان از اتحادیه اروپا، شخصیت ژئوکالچر اتحادیه اروپا، تا حدودی متوازن کننده کنش های سخت، نظامی و آتلانتیکی انگلستان بوده است. در واقع، اتحادیه اروپا نقش مهمی در توجه بیشتر کشورهای عضو(به ویژه انگلستان) به استفاده از ابزارهای قدرت نرم در سیاست های امنیتی و خارجی خود ایفا کرده است. خروج انگلستان از اتحادیه اروپا احتمالا این ایده را که امنیت انگلستان در رابطه ویژه اش با آمریکا و در کنش هایش در نهادی نظامی به نام ناتو  بیشتر حفظ می شود تقویت خواهد کرد. 

نکته اینکه در چارچوب یکی از سناریوهای محتمل، بریکسیت، تضعیف اتحادیه اروپا، تقویت ناتو و افزایش وابستگی اتحایه اروپا به ناتو را به همراه خواهد آورد. در این چارچوب، دور از ذهن نیست که کشورهای حوزه خلیج فارس، درگیر کردن بیشتر ناتو در مناسبات امنیتی منطقه را دنبال کنند. مسئله ای که با توجه به نقش برجسته انگلستان در ناتو،  ممکن است خود به عاملی در افزایش حضور نظامی انگلستان در منطقه تبدیل شود.

         به نظر می رسد پس از به فرجام رسیدن بریکسیت، توجه انگلستان به شرکای غیر اروپایی اش به ویژه چین، هند و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس بیشتر شود. البته هم اکنون نیز انگلستان روابط اقتصادی، تجاری (و به ویژه تجارت اسلحه) و سرمایه گذاری گسترده ای با کشورهای غرب آسیا به ویژه با کشورهای عرب حوزه خلیج فارس دارد. با این وجود، با توجه به تاثیر منفی کوتاه مدت بریکسیت بر اقتصاد انگلستان، نیاز این کشور به افزایش تعاملات بازرگانی و تجارت اسلحه با کشورهای عربی حوزه خلیج فارس بیشتر خواهد شد. در ضمن بریکسیت انگلستان را از الزامات اتحادیه اروپا برای هنجارمند کردن تجارت اسلحه با کشورهای ثالث رها می کند.

         حفظ امنیت متحدین منطقه ای انگلستان به ویژه نظام های پادشاهی منطقه، همواره یکی از اولویت های انگلستان بوده است. به عنوان مثال در سند "راهبرد خلیج  فارس " انگلستان که در سال 2015 تصویب شده است آمده است که: " حضور دائم و استوار نظامی انگلستان در منطقه انعکاسی از روابط تاریخی و طبیعت بلند مدت ضرورت ها و چالش های منطقه و برای اطمینان بخشی به متحدین منطقه ای ما صورت می گیرد". سند دیگری نیز در سال 2010 با عنوان " ابتکار خلیج  فارس " در انگلستان به تصویب رسیده است که از نقشه راه های مهم گسترش روابط انگلستان با کشورهای منطقه است. به نظر می رسد بریکسیت موجبات عملیاتی شدن بیشتر اهداف دو سند مورد اشاره را فراهم سازد.

          سیاست "چرخش به سوی آسیا - پاسیفیک" آمریکا در سالهای اخیردر کانون توجه تحلیل گران قرار گرفته است. مسئله ای که در صورت تحقق، احتمالا رقابت قدرت های جهانی و منطقه ای را برای پر کردن خلاء کاهش حضور آمریکا در منطقه به همراه خواهد داشت. کم نیستند تحلیل گرانی که تاسیس پایگاه دریایی انگلستان در بحرین را نیز در راستای رقابت انگلستان و کشورهای مهم اروپایی چون فرانسه برای پر کردن خلا  احتمالی حضور آمریکا در منطقه ارزیابی کرده اند. در این چارچوب، از آنجا که یکی از تبعات احتمالی بریکسیت، تسهیل کنش های خارجی مستقل انگلستان خواهد بود و در ضمن، ایالات متحده احتمالا به نسبت سایر کشورهای اروپایی به نقش آفرینی منطقه ای انگلستان علاقه بیشتری خواهد داشت، شنیده شدن بیشتر نام انگلستان در ترتیبات امنیتی منطقه در آینده ای میان مدت، دور از ذهن نخواهد بود.

         حمایت از موجودیت رژیم صهیونیستی یکی از ارکان سیاست امنیتی و خارجی انگلستان بوده است. با این وجود انگلستان همواره مخالف اعمال فشار اتحادیه اروپا بر اسرائیل و همچنین مخالف کارزارهایی چون تحریم و انزوا، سرمایه گذاری و تحریم علیه اسرائیل (BDS) بوده است. 

باید توجه داشت که اسرائیل همواره به دنبال ایفای نقش بیشتر ناتو در مناسبات امنیتی غرب آسیا بوده است. در صورتی که بریکسیت به تضعیف اتحادیه اروپا، تقویت جایگاه ناتو(از جمله به دلیل وابستگی امنیتی بیشتر اتحادیه به ناتو و اضافه شدن ظرفیت های نظامی انگلستان به ناتو که تا پیش از این در خدمت عملیات خارجی اتحادیه اروپا بوده است) و گسترش تعاملات راهبردی آمریکا و انگلستان منجر شود، احتمالا ناتو در مسائل مربوط به فلسطین و اسرائیل نیز به کنشگر فعال تری تبدیل خواهد شد.

          بخشهای عمده ای از اهداف و راهبردهای منطقه ای انگلستان و ایالات متحده در حوزه تحدید نفوذ ایران در منطقه همگرا بوده اند. با این وجود، از آنجا که انگلستان نیز به مانند سایر کشورهای عمده اروپایی کم و بیش متاثر از ایده ها و هنجارهای اتحادیه اروپا در حوزه سیاست خارجی بوده است، سیاستهای منطقه ای انگلستان در قبال ایران تا حدودی متاثر از ابعاد نرم افزاری نیز بوده است. به نظر می رسد  با خروج انگلستان از اتحادیه اروپا و کم شدن تاثیر بعد ژئوکالچر این اتحادیه بر سیاست خارجی انگلستان، ضمن همراهی بیشتر این کشور با اهداف سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران (که تا حدود زیادی متاثر از نتایج انتخابات ریاست جمهوری پیش روی آمریکا نیز خواهد بود)، ابعاد سخت افزاری این سیاست نیز قدرت بیشتری خواهد یافت.

سیاست ها و راهبردهای انگلستان در منطقه غرب آسیا با چالش های مهمی مواجه است. شاید مهمترین چالش پیش روی سیاست خارجی انگلستان در این منطقه را باید عدم سنخیت روابط سنتی این کشور با نظام های استبدادی، محافظه کار و غیر فراگیر منطقه، با تحولات سیاسی، اجتماعی و نسلی که زیر پوست این جوامع در جریان است دانست.  عدم سنخیتی که در آینده می تواند امنیت انگلستان را به مخاطره بیفکند. شاید بتوان اعتراض شدید انگلستان به انحلال حزب وفاق بحرین را هم به دلیل نگرانی این کشور از تاثیر احتمالی برخورد شدید با معترضین بحرینی بر خروج آنان از مرحله پیگیری پارلمانتاریستی مطالبات و ورود آن ها به مرحله اعمال کنشهای زیر زمینی و غیر مدنی باشد.  

فشار گروه های حقوق بشری و احزاب مخالف دولت نیز از دیگر چالش های پیش روی سیاست های منطقه ای انگلستان بوده است. باید پذیرفت که ایده های منطقه ای افرادی چون آقای کوربین به عنوان نماینده طیف چپ حزب کارگر با بخشهای مهمی از ایده های اعمال شده فعلی دولت انگلستان در منطقه غرب آسیا همراه نیست و در صورت بر روی کارآمدن افرادی چون آقای کوربین در انتخابات آتی پارلمانی انگلستان، احتمال تغییر در برخی راهبردها و استراتژی های دولت انگلستان در منطقه دور از ذهن نیست.